Hram Svetog Save u Konaku

Hram Svetog Save u Konaku nalazi se u selu Konak, u opštini Sečanj, u Srednjobanatskom okrugu AP Vojvodine. Reč je o jednom od značajnih starih pravoslavnih sakralnih objekata na području opštine Sečanj.

Prema podacima Turističke organizacije opštine Sečanj, hram je izgrađen 1758. godine.
S druge strane, zvanični sajt Opštine Sečanj u svom pregledu arhitektonskih spomenika navodi Srpsku pravoslavnu crkvu iz 1804. godine u Konaku.
Moguće je da se podaci odnose na različite faze izgradnje, obnove ili na različito tumačenje starosti sadašnjeg objekta, ali za konačno razjašnjenje bio bi potreban uvid u crkvene, arhivske ili zavodske zapise.

Istorija Konaka
Konak je staro banatsko naselje sa dugom istorijom. Prema podacima Opštine Sečanj, najstariji stanovnici Konaka bili su Srbi, koji su već 1733. godine imali svoju crkvu. Kasnije su se u selu smenjivali i doseljavali različiti narodi. Početkom XIX veka doseljavani su Nemci, a nakon njihovog iseljavanja oko 1820. godine u Konak je doseljeno oko 500 Bugara.
Zbog toga je istorija Konaka zanimljiva i sa stanovišta verskog i etničkog života Banata. U selu su tokom vremena postojale različite verske zajednice, a pravoslavni hram Svetog Save predstavlja jedan od najstarijih tragova srpskog pravoslavnog prisustva u mestu.

Ikonostas i Stevan Aleksić
Posebno važan deo istorije hrama predstavlja ikonopisni rad Stevana Aleksića, jednog od najznačajnijih srpskih slikara s kraja XIX i početka XX veka.
Prema dostupnim podacima, Aleksić je u Konaku radio na ikonopisu i ikonostasu 1909–1910. godine. To potvrđuje i Srpska enciklopedija, koja među njegovim crkvenim radovima navodi Konak upravo za period 1909/10. godine.
Lokalni izvor navodi da je:
-stari ikonostas radio Danilo Čolaković 1863. godine;
-sadašnji ikonostas nastao 1910. godine i da je delo Stevana Aleksića.
To hramu daje posebnu umetničku vrednost, jer se njegova istorija povezuje sa jednim od najznačajnijih predstavnika srpskog slikarstva minhenske škole.
Stevan Aleksić bio je poznat po portretima, istorijskim i religioznim kompozicijama, ikonama i zidnom slikarstvu. Radio je u velikom broju crkava u Vojvodini i drugim krajevima.

Matične knjige
Hram je značajan i za proučavanje istorije stanovništva Konaka.
Prema lokalnom izvoru, najstarija matična knjiga povezana sa hramom potiče iz 1793. godine.
Takve matične knjige su izuzetno važne jer sadrže podatke o:
-krštenima;
-venčanima;
-umrlima;
-porodicama koje su živele u mestu;
-kretanju stanovništva;
-imenima i prezimenima starih konačanskih porodica.
Zbog toga hram nije značajan samo kao verski objekat već i kao istorijski izvor za proučavanje života Konaka i okoline.

Stradanje zvonika 2009. godine
Hram je u novijoj istoriji pretrpeo ozbiljno oštećenje.
2009. godine srušio se toranj sa zvonikom, koji je bio visok oko 27 metara. Deo građevine pao je na regionalni put Zrenjanin–Vršac, koji prolazi kroz centar Konaka. Srećom, prema izveštaju, u trenutku rušenja nije bilo povređenih.
Posle rušenja zvonika, meštani su se organizovali da zaštite crkvene dragocenosti i ikone.

Obnova hrama
Nakon oštećenja usled rušenja zvonika, usledila je obnova.
2016. godine hram je rekonstruisan. Prema izveštaju, obnovljen je toranj, uređena unutrašnjost crkve, a sredstva su obezbedili:

-Opština Sečanj;
-Mesna zajednica Konak;
-meštani;
-dobrotvori.
Obnova je tako predstavljala zajednički napor lokalne samouprave i stanovnika Konaka da se sačuva stara svetinja.

Hram kao kulturno-istorijska vrednost
Turistička organizacija opštine Sečanj ubraja Hram Svetog Save u Konaku među sakralne objekte koji imaju kulturno-istorijski značaj. U istom pregledu navode se i brojne druge stare crkve na području opštine.
U širem istorijskom kontekstu, hram je značajan zbog nekoliko stvari:
-starosti – pripada staroj sakralnoj baštini Banata;
-veze sa srpskim pravoslavnim stanovništvom Konaka;
-očuvanih crkvenih matičnih knjiga;
-ikonopisnog rada Danila Čolakovića;
-ikonopisnog rada Stevana Aleksića početkom XX veka;
-stradanja i obnove zvonika;
-činjenice da je hram deo istorijskog pejzaža Konaka, u kojem su vekovima živele različite etničke i verske zajednice.

Konak i druge crkve
Hram Svetog Save nije jedini značajan sakralni objekat u Konaku. U selu se nalazi i Rimokatolička crkva Rođenja Svetog Ivana Krstitelja, podignuta 1895. godine, što posebno pokazuje versku raznolikost mesta.
Tako Konak ima veoma zanimljivu sakralnu celinu: pravoslavni hram Svetog Save predstavlja stariji sloj srpske pravoslavne tradicije, dok katolička crkva svedoči o kasnijem razvoju drugih zajednica u selu.